OSGB mi, İç İSG Birimi mi? Hangisi Daha Avantajlı?

İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmenin temelde iki yolu vardır: ya kendi bünyenizde bir İSGB (İş Sağlığı ve Güvenliği Birimi) kurmak, ya da yetki belgeli bir OSGB ile sözleşme imzalamak. Her iki seçeneğin de güçlü ve zayıf yanları vardır; doğru tercih, işletmenizin çalışan sayısı, tehlike sınıfı, sektörü ve büyüme planları gibi pek çok değişkene bağlıdır. OSGB hakkında genel bilgi için OSGB Nedir? Kapsamlı Rehber başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz; bu yazıda iki seçeneği maliyet, esneklik, uyum ve uzmanlık boyutlarında karşılaştırıyoruz.

Maliyet Karşılaştırması: Personel mi, Sözleşme mi?

Karar verirken işverenlerin çoğunluğunun ilk baktığı kalem maliyettir; ancak bu hesap genellikle eksik yapılır. İSGB seçeneğinin gerçek maliyeti, sadece “kaç maaş” değildir; aşağıdaki tüm kalemler dahil edilmelidir:

• Personel ücretleri: Tam zamanlı işyeri hekimi ve A sınıfı iş güvenliği uzmanının brüt maaşları, kıdem ve ihbar tazminatı yedekleri.
• SGK ve vergi yükleri: Brüt ücret üzerinden ödenecek işveren payı, gelir vergisi stopajı ve damga vergisi.
• Ek haklar: Yıllık izin karşılıkları, hastalık izni, çalışılmayan günlerde ödenen ücretler, eğitim izinleri.
• Mesleki sürekli eğitim: Uzman ve hekimin sertifikasını korumak için katılması gereken yenileme eğitimleri ve seminerleri.
• Mesleki sorumluluk sigortası: İşyeri hekimi ve uzman için ayrı poliçeler.
• Fiziki alan ve ekipman: Muayene odası, ilkyardım dolabı, ölçüm cihazları, yazılım abonelikleri.
• Yedekleme ve süreklilik: Personelin izinli veya raporlu olduğu dönemlerde hizmetin aksamaması için yedek görevli planlaması.

OSGB sözleşmesinde ise tüm bu kalemler aylık veya çalışan başı sabit bir bedelin içine dahildir. Ölçek ekonomisi sayesinde aynı uzman ve hekim, mevzuatın izin verdiği sınırlar çerçevesinde birden çok işyerine hizmet verir; bu paylaşım küçük ve orta ölçekli işletmeler için ciddi tasarruf yaratır. Pratikte 50 çalışan altındaki neredeyse her işletme için OSGB; tüm gizli kalemler dahil edildiğinde, kendi bünyede hekim/uzman istihdam etmeye göre %50 ile %80 arasında daha düşük maliyetli kalır.

Maliyetin somut bileşenleri ve fiyat aralıklarını etkileyen faktörler için OSGB Fiyatları 2026 Maliyet Rehberi yazımızı incelemenizi öneririz.

Esneklik ve Ölçeklenebilirlik

Esneklik, özellikle büyüme veya küçülme dönemlerinde işletmeler için kritik bir avantajdır. OSGB ile çalışmanın esneklik tarafı, kendi bünyenizde bir İSGB kurmaya kıyasla belirgin biçimde öndedir.

Yeni bir şube açıldığında, mevcut OSGB sözleşmesine ek bir hizmet noktası tanımlanması birkaç günlük bir işlem süresiyle tamamlanabilir. Bunun karşısında kendi İSGB’sini kurmuş bir işletmenin yeni şube için ek hekim ve uzman istihdam etmesi, işe alım süreci, oryantasyon ve görevlendirme aşamalarıyla birlikte aylar sürebilir. Aynı esneklik, sezonsal işletmeler için de kritiktir; örneğin turizm sektöründe çalışan sayısının yaz ve kış arasında 3-5 kat değiştiği bir otelin, kendi bünyesinde tam zamanlı kadrolu hekim ve uzman tutması ekonomik bir tercih olmaz.

OSGB’nin esnek yapısı, hizmet kapsamının da kolayca yeniden yapılandırılmasına olanak verir: işyerine yeni bir üretim hattı eklendiğinde ek risk değerlendirmesi, yeni bir tehlike grubu için ek eğitim, mevsimsel olarak artan çalışan sayısı için ek muayene hizmeti gibi taleplere sözleşme ek protokolüyle yanıt verilir.

Yasal Uyum Kolaylığı

Yasal uyum, hem OSGB hem İSGB seçeneğinde işverenin nihai sorumluluğundadır. Ancak günlük operasyon açısından OSGB; mevzuat takibi, İSG-KATİP üzerinden raporlama, denetimlerde istenen belgelerin hazırlanması gibi konularda işverenin yükünü ciddi biçimde azaltır. İSG-KATİP entegrasyonu ve mevzuat değişikliklerinin sözleşme uyumuna yansıtılması süreçleri için 6331 Sayılı Kanun Kapsamında OSGB Yükümlülükleri başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Kendi İSGB’sini kuran işletmelerde, mevzuat takibinin tek bir hekim veya uzmanın sırtına yüklenmesi sorun yaratabilir. Tek personel hastalandığında, izne ayrıldığında ya da işten ayrıldığında işyeri bir süre “İSG personeli olmadan” kalır; bu boşluk denetim sırasında ciddi sorun doğurabilir. OSGB modelinde ise hizmetin sürekliliğini sağlamak hizmet sağlayıcının sorumluluğundadır; ayrılan personelin yerine OSGB hızla yeni atama yapar.

Uzman Erişimi ve Bilgi Derinliği

Bir İSGB’ye atanan tek hekim ve tek uzman; ne kadar deneyimli olsa da belirli bir uzmanlık profilini temsil eder. OSGB ise bünyesinde çok sayıda hekim ve farklı sertifika sınıfı uzman barındırdığından, gerektiğinde farklı uzmanlık alanlarından destek alabilir. Örneğin bir gıda fabrikasının yeni bir kimyasal hammadde kullanmaya başlaması halinde, OSGB içindeki kimya uzmanlığına sahip iş güvenliği uzmanından görüş alınabilir. Aynı koşulda, tek bir uzmanla çalışan İSGB’nin dışarıdan ek danışmanlık satın alması gerekebilir.

OSGB’nin bilgi derinliği avantajı, özellikle yeni bir teknolojinin, yeni bir üretim hattının veya yeni bir mevzuat değişikliğinin devreye girdiği dönemlerde daha belirgin hale gelir. Buna karşın çok büyük ve karmaşık üretim tesislerinde, sahada her gün anında müdahale edebilecek tam zamanlı bir İSGB’nin sağladığı “yerinde bulunma” avantajı bir OSGB ekibinin ulaşabileceği seviyenin üzerinde olabilir.

Karşılaştırma Tablosu: OSGB vs İSGB

Tehlike Sınıfı ve Çalışan Sayısına Göre Hangi Seçenek Mantıklı?

Karar matrisini sadeleştirmek gerekirse, aşağıdaki başparmak kuralları çoğu işletme için yol göstericidir:

• 1-49 çalışan, az veya tehlikeli sınıf: OSGB neredeyse her durumda doğru seçim. Maliyet, esneklik ve uyum kolaylığı bir arada sağlanır.
• 50-199 çalışan, az veya tehlikeli sınıf: OSGB hâlâ avantajlı; ancak şirket içinde bir İSG koordinatörü atamak süreci hızlandırır.
• 50-199 çalışan, çok tehlikeli sınıf: OSGB + tam zamanlı bir iç İSG koordinatörü kombinasyonu en iyi sonucu verir; bazı işletmeler bu noktada hibrit modele geçer.
• 200-499 çalışan, tehlikeli/çok tehlikeli sınıf: Tam zamanlı bir İSGB ekonomik açıdan rekabet eder hale gelir. Karar; sahadaki acil müdahale ihtiyacı ve İSG kültürünün önemine göre verilir.
• 500+ çalışan, çok tehlikeli sınıf: Genellikle tam zamanlı İSGB tercih edilir; ancak bazı OSGB hizmetleri (ölçüm, eğitim, özel danışmanlık) dışarıdan alınmaya devam eder.

Çok tehlikeli sınıfta yer alan büyük ölçekli işletmeler için yasal yükümlülük detayları ve İSGB kurma şartları hakkında 6331 Sayılı Kanun Kapsamında OSGB Yükümlülükleri yazımız hangi eşiklerin hangi yeni sorumluluğu doğurduğunu açıklar.

Sonuç ve Karar Önerisi

OSGB ile İSGB arasındaki tercih, “hangisi daha iyi” sorusunun değil; “benim işletmem için hangisi daha uygun” sorusunun cevabıdır. Az ve orta tehlikeli sınıftaki KOBİ’lerin büyük çoğunluğu için OSGB; daha düşük maliyet, daha yüksek esneklik ve daha güçlü mevzuat takibi sunar. Çok tehlikeli sınıftaki büyük üretim tesisleri içinse iç İSGB; sahada anında müdahale, iç kültür inşası ve detaylı operasyonel kontrol açısından öne çıkar. Birçok orta-büyük işletme zamanla hibrit bir modele geçer: OSGB ile sözleşme sürdürülürken aynı zamanda şirket içinde bir İSG koordinatörü görevlendirilir.

OSGB ile devam etmeye karar verdiyseniz, doğru hizmet sağlayıcıyı seçmek için OSGB Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli? başlıklı rehberimiz size pratik bir kontrol listesi sunar. Konunun genel çerçevesi için OSGB Nedir? Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Hakkında Kapsamlı Rehber başlıklı ana yazımızı tekrar ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İSGB kurmak için minimum çalışan sayısı şartı var mı?

Mevzuat, İSGB kurmak için doğrudan bir minimum çalışan sayısı belirlemez; ancak tam zamanlı işyeri hekimi ve A sınıfı iş güvenliği uzmanı istihdam etmenin maliyet eşiği genellikle 200 çalışan civarında dengelenir. Daha küçük işletmelerde İSGB kurmak mevzuata aykırı değildir; sadece ekonomik olmaz.

Hem OSGB hem İSGB ile birlikte çalışılabilir mi?

Evet. Birçok büyük işletme “hibrit model” olarak adlandırılan yapıyı tercih eder. Şirket içinde tam zamanlı bir İSG koordinatörü, bir iç hekim veya bir iç uzman görevlendirilirken; ortam ölçümleri, danışmanlık ve özel uzmanlık alanları için OSGB ile sözleşme sürdürülür. Bu modelde iç ekip sahadaki anlık ihtiyaçlara, OSGB ise teknik derinlik gerektiren konulara odaklanır.

OSGB’den İSGB’ye veya tersi geçişin maliyeti nedir?

OSGB’den İSGB’ye geçişte personel istihdamı, fiziki alan, ekipman ve yazılım yatırımları gündeme gelir; ilk yatırım maliyeti yüksek olsa da uzun vadede büyük ölçekli işletmelerde geri döner. Tersi yönde geçişte ise mevcut iç personelin işten ayrılması veya başka rollere kaydırılması gibi insan kaynakları süreçleri öne çıkar. Her iki geçişte de İSG-KATİP üzerinden sözleşme ve görevlendirme güncellemeleri zamanında yapılmalıdır.

İSGB kurmak için fiziki şartlar nelerdir?

İSGB için işyerinde, içinde muayene odası ve ilkyardım malzemelerinin bulunduğu bir sağlık birimi oluşturulması beklenir. İş güvenliği uzmanı için ayrı bir çalışma alanı, dosyalama sistemleri ve gerekli ölçüm cihazlarına erişim de gereklidir. Bu altyapı OSGB ile çalışıldığında işverenin sırtından alınır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.