OSGB Hizmetleri Neler? İşyeri Hekimi, İş Güvenliği Uzmanı ve Kapsamlı Hizmet Listesi

OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) ile sözleşme imzalayan bir işveren, aslında tek bir hizmet değil; birbiriyle entegre çalışan bir hizmet paketi satın alır. Bu paketin içinde işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer sağlık personeli ve birçok teknik/idari hizmet yer alır. OSGB’nin genel yapısı ve yasal çerçevesini OSGB Nedir? Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Hakkında Kapsamlı Rehber başlıklı ana yazımızda ele aldık. Bu yazıda ise her hizmet kaleminin altına inerek; kimin, hangi yetkilerle, ne yaptığını ve işverenin bu hizmetlerden neler beklemesi gerektiğini anlatıyoruz.

İşyeri Hekiminin Görevleri

İşyeri hekimi, ÇSGB tarafından sertifikalandırılmış, çalışan sağlığını koruma ve geliştirme alanında uzmanlaşmış hekimdir. OSGB bünyesinde görev yapan işyeri hekiminin sözleşmeli olduğu işyerindeki temel sorumlulukları üç ana eksen üzerinde yürür: koruyucu hekimlik, sağlık gözetimi ve eğitim.

Koruyucu hekimlik kapsamında işyeri hekimi; çalışma ortamından kaynaklanan riskleri, iş güvenliği uzmanıyla birlikte değerlendirir. Örneğin bir tekstil fabrikasında pamuk tozu maruziyetinin solunum sistemi üzerindeki olası etkilerini öngörür ve buna göre koruma protokolleri önerir. Sağlık gözetimi kapsamında işe giriş muayenesi, periyodik muayene, işin değişmesi durumunda yeni risk değerlendirmesi sonrası muayene ve iş kazası/meslek hastalığı sonrası kontrol muayeneleri yapar. Bu muayeneler sıradan bir genel sağlık kontrolü değil; çalışanın yaptığı işle ilgili risk profiline göre özelleştirilmiş tetkiklerdir.

İşyeri hekiminin yasal statüsü, çalışma süreleri, raporlama yükümlülükleri ve ne kadar çalışana ne kadar saat hizmet vermek zorunda olduğu gibi teknik detayları, İşyeri Hekimi Nedir, Ne Yapar? Görev ve Sorumlulukları başlıklı yazımızda ayrıntılı şekilde ele aldık.

İş Güvenliği Uzmanı ve A/B/C Sınıfı Sertifika Farkları

İş güvenliği uzmanları, mühendislik veya mimarlık formasyonuna sahip ve ÇSGB’nin açtığı sınavlardan başarıyla geçerek sertifikalandırılmış profesyonellerdir. Sertifikalar üç sınıfa ayrılır ve uzmanın hangi tehlike sınıfındaki işyerinde görev yapabileceğini belirler:

• A sınıfı: Az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki her işyerinde görev yapabilir. Genellikle uzun yıllar B sınıfında çalışmış, ileri sertifika sınavını geçmiş veya akademik kariyer üzerinden A sınıfına ulaşmış uzmanlardır.
• B sınıfı: Az tehlikeli ve tehlikeli sınıftaki işyerlerinde çalışabilir; çok tehlikeli sınıftaki işyerlerine atanamaz. C sınıfından geçişle veya doğrudan sınavla edinilebilir.
• C sınıfı: Yalnızca az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde görev yapabilir. Genellikle yeni mezun mühendislerin başlangıç sertifikasıdır.

İş güvenliği uzmanının temel görevleri arasında risk değerlendirmesini hazırlamak ve güncellemek, güvenlik prosedürlerini yazmak, çalışan ve yönetici eğitimlerini düzenlemek, makine periyodik kontrollerini koordine etmek, iş kazası ve ramak kala olaylarını araştırmak ve İSG kurulu toplantılarına teknik raportör olarak katılmak yer alır. Bir OSGB ile sözleşme imzalamadan önce, atanacak iş güvenliği uzmanının sertifika sınıfının işyerinizin tehlike sınıfıyla uyumlu olduğunu mutlaka kontrol etmek gerekir; aksi takdirde sözleşme İSG-KATİP üzerinden geçersiz sayılır.

Somut bir örnek: Çok tehlikeli sınıfta yer alan bir inşaat şirketinin, B sınıfı bir uzmanla sözleşme yapması mevzuata aykırıdır ve denetimde tespit edildiğinde hem işverene hem OSGB’ye yaptırım uygulanır. Doğru sınıf seçiminin neden bu kadar önemli olduğunu ve sözleşme aşamasında kontrol edilmesi gereken diğer noktaları OSGB Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli? yazımızda işledik.

İşyeri Hemşiresi ve Diğer Sağlık Personeli

Belirli büyüklük ve tehlike sınıfındaki işyerlerinde, işyeri hekimine ek olarak bir işyeri hemşiresi veya diğer sağlık personeli görevlendirmek yasal zorunluluktur. Bu personel; tedavi öncesi ilkyardım, kayıt tutma, periyodik muayene öncesi hazırlık, ilaç dolabı yönetimi ve hekime klinik destek konularında çalışır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki büyük işletmelerde işyeri hemşiresinin işyerinde sürekli bulunma gerekliliği bile olabilir.

Diğer sağlık personeli; tıbbi sekreter, sağlık teknisyeni veya çevre sağlığı teknisyeni olabilir. Görevlendirme türü, işyerinin sektörüne ve risk profiline göre OSGB tarafından önerilir. Örneğin bir kimya tesisinde solunum koruyucu ekipmanların kullanım takibi için çevre sağlığı teknisyeni yararlı olurken, bir tekstil işletmesinde işitme kaybı taramaları için odyometri eğitimli sağlık teknisyeni tercih edilebilir.

Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Risk değerlendirmesi, OSGB’nin sunduğu en kritik teknik hizmettir ve bütün İSG sisteminin temelidir. İşyerindeki olası tehlikelerin tespit edilmesi, bu tehlikelerin gerçekleşme olasılığı ve şiddetine göre derecelendirilmesi ve her bir risk için kontrol önleminin tanımlanması bu kapsamda yapılır. Tipik bir risk değerlendirmesi süreci şu adımlardan oluşur:

1. İşyeri ve süreçlerin tanınması, fotoğraflanması, çalışan görüşmeleri yapılması,
2. Tehlikelerin sistematik biçimde listelenmesi (fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal),
3. Her tehlike için olasılık ve şiddet skoru verilmesi (Fine-Kinney, matris veya Bow-Tie gibi yöntemlerle),
4. Yüksek risklerin azaltılması için somut önerilerin yazılması ve sorumlu/termin atanması,
5. Sonuçların raporlanması ve işverene sunulması.

Risk değerlendirmesinin teknik yöntemleri, yenileme sıklığı ve sektör bazlı somut örnekleri için Risk Değerlendirmesi Nedir ve OSGB Nasıl Yapar? başlıklı yazımız ayrıntılı bir rehber niteliğindedir.

Acil Durum ve Tahliye Planlaması

OSGB, sözleşmeli olduğu her işyeri için yazılı bir acil durum planı hazırlar. Bu plan; yangın, deprem, sel, patlama, kimyasal sızıntı, elektrik kesintisi gibi olağan dışı durumların her birinde izlenecek prosedürleri, sorumlu kişileri, toplanma noktalarını ve iletişim hattını tanımlar. Plan yalnızca kâğıt üzerinde kalmamalı; düzenli tatbikatlarla denenmeli ve eksiklikler giderilmelidir.

OSGB ayrıca işyerinde acil durum ekipleri kurulmasını koordine eder: arama ve kurtarma ekibi, yangınla mücadele ekibi, ilkyardım ekibi ve tahliye ekibi gibi. Her ekipte yer alan çalışanlar gerekli sertifikalı eğitimlerden geçirilir; örneğin ilkyardım sertifikası Sağlık Bakanlığı yetkili merkezlerinden alınır ve süresi geçtiğinde yenilenir. Somut bir örnek olarak, 100 kişilik bir lojistik deposunda yangın söndürme cihazlarının yerleri her ayın ilk haftası kontrol edilir, yılda en az bir kez tatbikat yapılır ve sonuçlar tutanağa bağlanır.

Periyodik Sağlık Muayeneleri

OSGB’nin işyeri hekimi tarafından yürütülen periyodik sağlık muayeneleri, çalışan sağlığının düzenli aralıklarla izlenmesini sağlar. Muayenelerin türü ve sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre değişir:

• Az tehlikeli sınıf: Çalışanlar için en az 5 yılda bir periyodik muayene yapılması zorunludur; ancak işyeri hekiminin önereceği durumlarda daha sık yapılabilir.
• Tehlikeli sınıf: Periyodik muayene en az 3 yılda bir yapılır.
• Çok tehlikeli sınıf: Periyodik muayene yılda bir yapılır; ayrıca özel risk gruplarında (kanserojen, mutajen madde maruziyeti gibi) ek tetkikler istenir.

Tipik bir periyodik muayene; anamnez (hasta öyküsü), fizik muayene, kan-idrar tahlilleri, akciğer grafisi, odyometri, görme testi, solunum fonksiyon testi ve sektöre özel ek tetkiklerden oluşur. Örneğin bir kimya tesisinde çalışan için karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri, gürültülü bir işletmede çalışan için odyogram, kaynakçılar için akciğer fonksiyon testi standart paketin parçasıdır.

Zorunlu İSG Eğitimleri

6331 sayılı Kanun, her çalışana iş başlamadan önce temel İSG eğitimi verilmesini zorunlu kılar. Eğitim süresi tehlike sınıfına göre değişir; az tehlikeli işyerlerinde en az 8 saat, tehlikeli işyerlerinde en az 12 saat, çok tehlikeli işyerlerinde en az 16 saat olmak üzere planlanır. Eğitimlerin tekrarlanma sıklığı da sınıfa göre belirlenir; az tehlikelide 3 yılda bir, tehlikelide 2 yılda bir, çok tehlikelide her yıl yenilenmesi beklenir.

Temel İSG eğitimi içeriği genel olarak şu modülleri kapsar:

• Genel İSG kuralları, yasal çerçeve ve çalışan hakları,
• İşyerine özgü tehlikeler ve alınması gereken önlemler,
• Kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı,
• Ergonomi ve doğru çalışma duruşları,
• İlkyardım, yangın güvenliği ve acil tahliye prosedürleri,
• Kimyasal madde güvenli kullanımı (uygunsa),
• Stres yönetimi ve psikososyal sağlık (büyük işyerlerinde).

Eğitim sonunda her çalışanın imzasının bulunduğu katılım tutanağı tutulur ve sertifika düzenlenir. Bu belgeler hem işveren hem OSGB tarafından arşivlenir ve denetimlerde ibraz edilir. Eğitimlerin online platform üzerinden yapılması da mevzuatın izin verdiği bazı durumlarda mümkündür; ancak çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde yüz yüze ve uygulamalı eğitim tercih edilir.

Sonuç

OSGB’nin sunduğu hizmetler; tek tek ele alındığında bağımsız kalemler gibi görünse de, etkili bir İSG sisteminin entegre parçalarıdır. İşyeri hekimi sağlık tarafını, iş güvenliği uzmanı güvenlik tarafını, diğer sağlık personeli destek tarafını yönetirken; risk değerlendirmesi, acil durum planı, eğitimler ve ölçümler bu üç sütunu birbirine bağlar. Bir OSGB sözleşmesinin gerçek değeri, bu hizmetlerin tutarlı bir bütün halinde, düzenli ve kayıtlı biçimde sunulup sunulmadığında ortaya çıkar.

Bu hizmetlerin yasal çerçevesi ve işverenin yükümlülükleri için 6331 Sayılı Kanun Kapsamında OSGB Yükümlülükleri yazımıza; OSGB’nin genel tanımı ve karşılaştırması için OSGB Nedir? Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Hakkında Kapsamlı Rehber başlıklı ana rehbere göz atmanızı öneririz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki/tıbbi danışmanlık yerine geçmez.