By Ahmet Yılmaz 
İş sağlığı ve güvenliği, Türkiye’de son on yılda mevzuat, denetim ve işyeri kültürü açısından köklü biçimde değişti. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 2012’de yürürlüğe girmesiyle birlikte, çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ne olursa olsun her işveren, çalışanlarının sağlığını ve iş güvenliğini koruyacak bir sistem kurmak zorunda kaldı. Bu sistemi sıfırdan ve sürekli olarak kendi bünyesinde sürdürmek, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için ciddi bir kaynak gerektirir. İşte tam bu noktada OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) devreye girer ve binlerce işletmenin yasal yükümlülüklerini tek elden, profesyonel kadrolarla karşılamasını sağlar.
Bu rehberi, OSGB ile ilk kez tanışan bir işveren, insan kaynakları yöneticisi, fabrika müdürü veya İSG profesyoneli olarak okuduğunuzda; OSGB’nin ne olduğunu, hangi yasal çerçevede çalıştığını, hangi hizmetleri sunduğunu, işyeriniz için doğru tercihin nasıl yapılacağını ve maliyet açısından kendi bünyenizde kurulacak bir İSG birimine göre nerede durduğunu net biçimde anlayacaksınız. 2026 itibarıyla güncel mevzuata göre hazırlandı.
OSGB Nedir? Açılımı ve Tanımı
OSGB, “Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi” ifadesinin baş harflerinden oluşan bir kısaltmadır. Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) tarafından yetkilendirilen; işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli istihdam ederek, bir veya birden çok işyerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak üzere kurulmuş özel hukuk tüzel kişilerini tanımlar.
Daha açık bir ifadeyle OSGB; küçük bir lokantanın, orta ölçekli bir kargo şirketinin veya çok büyük bir tekstil fabrikasının kendi bünyesinde tam zamanlı bir hekim, iş güvenliği uzmanı ve sağlık personeli istihdam etmek yerine, bu hizmetleri belirli bir bedel karşılığında dışarıdan profesyonel bir ekipten almasını mümkün kılan yapıdır. OSGB’ler “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği” çerçevesinde faaliyet gösterir ve belirli fiziki, personel ve donanım koşullarını yerine getirerek Bakanlık’tan yetki belgesi almak zorundadır.
OSGB ile İSGB Arasındaki Fark
Mevzuatta sıkça karıştırılan iki kavram vardır: OSGB ve İSGB. İSGB (İş Sağlığı ve Güvenliği Birimi), bir işverenin kendi işyeri bünyesinde, tam zamanlı olarak istihdam ettiği işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinden oluşan iç birimdir. OSGB ise birden fazla işverenin aynı hizmet sağlayıcıdan, sözleşme yoluyla, paylaşımlı olarak hizmet aldığı dış birimdir. İSGB kurmak büyük işletmeler için ekonomik olabilirken; küçük ve orta ölçekli işletmelerin büyük çoğunluğu OSGB tercih eder.
İki yapı arasındaki ayrıntılı maliyet, esneklik ve yasal uyum karşılaştırması için OSGB mi, İç İSG Birimi mi? Hangisi Daha Avantajlı? başlıklı detaylı rehberimizi okuyabilirsiniz.
Yasal Dayanak: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği alanının çerçevesi 30 Haziran 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile çizilmiştir. Kanun, Avrupa Birliği’nin 89/391/EEC sayılı çerçeve direktifi ve buna bağlı diğer direktiflerle uyumlu biçimde hazırlanmış olup, çalışanın korunmasını yalnızca işverenin değil, devletin ve çalışanların da paylaştığı bir sorumluluk olarak tanımlar.
6331 sayılı Kanun’un getirdiği en temel ilke şudur: çalışan sayısı ve faaliyet türü ne olursa olsun her işyeri, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almakla yükümlüdür. Önceki dönemde 50’nin üzerinde çalışanı olan işyerleri zorunlu kapsamdayken, yeni düzenleme küçük işletmeleri de aynı koruma şemsiyesinin altına aldı. Bu hizmet üç farklı yolla sağlanabilir:
- İşveren, mevzuatın aradığı şartları taşıyorsa hizmeti kendisi sunabilir (çok küçük işletmeler için sınırlı durum),
- İşletme bünyesinde tam zamanlı işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı istihdam ederek bir İSGB kurulabilir,
- Yetki belgeli bir OSGB ile hizmet sözleşmesi imzalanabilir.
Kanunun Getirdiği Temel Yükümlülükler
6331 sayılı Kanun, işverene başta risk değerlendirmesi yapmak, çalışana İSG eğitimi vermek, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını kayıt altına alıp bildirmek, acil durum planı hazırlamak, sağlık gözetimini sürdürmek ve çalışan temsilcisi atamak olmak üzere çok sayıda somut sorumluluk yükler. Bu yükümlülüklerin neredeyse tamamı; bilgi, deneyim ve tam zamanlı çalışan personel gerektirdiği için, OSGB ile çalışmak çoğu işveren için yalnızca pratik değil, aynı zamanda hukuken doğru olan tercihtir.
6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin, hangi işyeri tipleri için hangi sıklıkta ve nasıl yerine getirilmesi gerektiğini ayrıntılı şekilde ele aldığımız 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Kapsamında OSGB Yükümlülükleri yazımız, mevzuata uyum için yol haritası niteliğindedir.
OSGB’nin Temel İşlevleri ve Görevleri
OSGB’lerin görev tanımı, “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği” ile diğer ikincil mevzuatta açıkça düzenlenmiştir. Özünde OSGB’nin işlevi, sözleşmeli olduğu işyerinde 6331 sayılı Kanun’dan kaynaklanan İSG yükümlülüklerinin profesyonelce, sürekli ve kayıt altında yürütülmesini sağlamaktır. Bu işlevleri yedi ana başlık altında özetlemek mümkündür:
- Risk değerlendirmesi yapmak. İşyerinin tehlike sınıfına, üretim sürecine, kullanılan makinelere ve çalışan sayısına göre olası tehlikeleri belirlemek, bunları derecelendirmek ve önleyici tedbirleri raporlamak OSGB’nin temel görevidir.
- Acil durum planlaması. Yangın, deprem, kimyasal sızıntı, elektrik kesintisi gibi olağan dışı durumlarda izlenecek prosedürleri yazılı plana dökmek, tahliye tatbikatları yapmak ve acil durum ekiplerini eğitmek OSGB sorumluluğundadır.
- İSG eğitimleri. Çalışanlara yasal olarak alması zorunlu temel İSG eğitimini vermek, kayıt altına almak ve eğitim sertifikalarını düzenlemek bu kapsamdadır.
- Periyodik sağlık muayeneleri. İşe giriş muayenesi, periyodik kontrol muayenesi, işin değişmesi veya kazaya bağlı muayeneler işyeri hekimi tarafından yapılır.
- İş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarının tutulması. Yaşanan olayların raporlanması, kök neden analizinin yapılması ve aynı olayın tekrar etmemesi için düzeltici-önleyici faaliyetlerin başlatılması.
- Çalışma ortamı ölçümleri. Gürültü, toz, kimyasal madde maruziyeti, aydınlatma, termal konfor gibi parametrelerin akredite laboratuvarlarla ölçtürülmesi ve sonuçların değerlendirilmesi.
- Mevzuata uyumun izlenmesi. İSG-KATİP sistemine kayıt, e-Devlet üzerinden bildirimler ve denetim sırasında istenebilecek belgelerin hazır tutulması.
OSGB’nin sunduğu her bir hizmetin teknik detayları, hangi personel tarafından nasıl yürütüldüğü ve işverenin bu süreçlerden ne beklemesi gerektiğine dair ayrıntılı bir kılavuz hazırladık. OSGB Hizmetleri Neler? İşyeri Hekimi, İş Güvenliği Uzmanı ve Kapsamlı Hizmet Listesi yazımız konunun teknik tarafını ayrıntılı biçimde ele alır.
OSGB Hizmet Kapsamı: Hangi Hizmetler Sunulur?
Bir OSGB’nin standart hizmet paketinde dört temel sütun yer alır: işyeri hekimliği hizmetleri, iş güvenliği uzmanlığı hizmetleri, diğer sağlık personeli hizmetleri ve ölçüm/değerlendirme hizmetleri. İşletmenin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına bağlı olarak bu sütunların yoğunluğu değişir.
İşyeri Hekimliği Hizmetleri
İşyeri hekimi, ÇSGB tarafından sertifikalandırılmış, iş sağlığı alanında uzmanlaşmış hekimdir. Görevleri arasında işe giriş ve periyodik muayeneler, meslek hastalığı tanı süreçlerinin başlatılması, çalışan psikososyal sağlığının izlenmesi, sağlık eğitimlerinin verilmesi, ilkyardım ekibinin eğitilmesi ve işyerinde sağlık politikalarının oluşturulması yer alır. İşyeri hekiminin görev, yetki ve hizmet süreleri için İşyeri Hekimi Nedir, Ne Yapar? başlıklı detaylı rehberimize göz atabilirsiniz.
İş Güvenliği Uzmanlığı Hizmetleri
İş güvenliği uzmanları, sahip oldukları sertifika sınıfına göre A, B veya C sınıfı olarak ayrılır. A sınıfı uzmanlar her tehlike sınıfında, B sınıfı uzmanlar az ve tehlikeli işyerlerinde, C sınıfı uzmanlar ise yalnızca az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde hizmet verebilir. Uzmanların görevi; risk değerlendirmesini hazırlamak ve güncellemek, acil durum planlarını oluşturmak, güvenlik kuralları ve prosedürleri yazmak, çalışan ve yönetici eğitimlerini düzenlemek, ramak kala ve iş kazası araştırması yapmak ve İSG kurulu toplantılarına katılmaktır.
Diğer Sağlık Personeli ve Ölçüm Hizmetleri
Belirli büyüklükteki ve tehlike sınıfındaki işyerlerinde hekim ve iş güvenliği uzmanına ek olarak işyeri hemşiresi veya diğer sağlık personeli görevlendirmek zorunludur. Bu personel; tedavi öncesi müdahale, ilkyardım, kayıt tutma ve hekime destek konularında devreye girer. Bunlara ek olarak ortam ölçümleri (gürültü, toz, gaz, aydınlatma, termal stres), kişisel maruziyet ölçümleri ve makine periyodik kontrolleri OSGB’nin koordine ettiği akredite laboratuvarlarla yürütülür.
OSGB’nin İşverene Sağladığı Faydalar
OSGB ile çalışmanın işverene sağladığı faydalar yalnızca yasal yükümlülüğü yerine getirmenin ötesindedir. Doğru yapılandırılmış bir OSGB ilişkisi, işletmenin verimliliğini artırır, iş kazası kaynaklı maddi kayıpları azaltır ve kurumsal itibara katkı sağlar. Temel faydalar şu şekilde özetlenebilir:
- Maliyet avantajı. Bir işyeri hekimini ve A sınıfı iş güvenliği uzmanını tam zamanlı istihdam etmenin yıllık maliyeti; SGK primleri, kıdem hakları, eğitim ve ekipman dahil edildiğinde, aynı kadronun OSGB üzerinden alınmasına göre çoğu zaman 4-5 kat daha yüksektir.
- Uzmanlık derinliği. OSGB bünyesinde farklı tehlike sınıflarında deneyimli birden çok uzman bulunur; bir konuda tıkanan iş, başka bir uzmanın deneyiminden faydalanabilir.
- Sürekli güncel mevzuat takibi. ÇSGB tarafından her yıl yayımlanan yönetmelik, tebliğ ve genelgeleri takip etmek tek başına ciddi iş gücü ister. OSGB bunu kendi sorumluluğu olarak üstlenir.
- Kurumsal kayıt disiplini. Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, sağlık raporları, ortam ölçümleri ve kaza tutanakları sistematik biçimde arşivlenir; denetimlerde istenen belgeler hazır olur.
- Esneklik ve ölçeklenebilirlik. Şube açıldığında, yeni makine alındığında veya çalışan sayısı arttığında OSGB hizmet kapsamını hızla genişletebilir.
- İş kazası ve meslek hastalığı maliyetinin azaltılması. Doğru kurulmuş bir İSG sistemi, kazaları öngörür ve önler; bu da SGK prim oranları, tazminat davaları ve üretim duruşları açısından ciddi tasarruf sağlar.
OSGB ile İSGB seçeneklerinin maddesel ve operasyonel karşılaştırmasını detaylı görmek için OSGB mi, İç İSG Birimi mi? Hangisi Daha Avantajlı? yazımız size karar matrisi sunar.
Hangi İşyerleri OSGB Hizmeti Almak Zorundadır?
6331 sayılı Kanun’un en sık karıştırılan tarafı kapsam meselesidir. Kısa cevap şudur: çalışanı olan tüm işyerleri, faaliyet alanı ve büyüklük ne olursa olsun, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak zorundadır. Bu hizmetin nasıl alınacağı, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişir.
Tehlike Sınıfları
ÇSGB, işyerlerini “İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği” çerçevesinde NACE kodları üzerinden üç sınıfa ayırır:
- Az tehlikeli sınıf: Genel ofis hizmetleri, perakende, danışmanlık, eğitim, küçük restoran gibi düşük riskli sektörler.
- Tehlikeli sınıf: Orta düzeyde risk içeren konaklama, lojistik, hazır beton, plastik üretimi, gıda üretiminin bir kısmı gibi sektörler.
- Çok tehlikeli sınıf: İnşaat, madencilik, kimya, demir-çelik, asbest ile çalışan işyerleri gibi yüksek riskli sektörler.
Her sınıf için işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının asgari hizmet süresi yönetmelikte ayrı ayrı belirlenir. Örneğin az tehlikeli bir ofiste çalışan başına aylık 5 dakika hekim hizmeti yetebilirken, çok tehlikeli bir inşaatta bu süre çalışan başına 10 dakikaya çıkar ve uzman için ayrı süre belirlenir.
Çalışan Sayısı ve Yükümlülük
İşyeri kaç çalışanı olduğuna göre farklı eşiklerle muhatap olur. 50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde, tehlike sınıfı ne olursa olsun bir İSG Kurulu kurulması zorunludur. 10 ve üzeri çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, iş kazası ve meslek hastalığı verilerinin daha sıkı tutulması beklenir. Ölçü ne olursa olsun, mikro ölçekli (1-9 çalışanlı) az tehlikeli sınıftaki işyerleri de mutlaka OSGB veya İSGB hizmetinden yararlanmak zorundadır.
Hangi işyerinin hangi yükümlülükten muaf olduğu, hangi çalışan sayısı eşiğinde hangi hizmet süresinin geçerli olduğu ve denetimlerde sıkça karşılaşılan tuzaklar için 6331 Sayılı Kanun Kapsamında OSGB Yükümlülükleri yazımızdaki tabloları incelemenizi öneririz.
Kendi Bünyenizdeki İSG Biriminden Farkı ve Maliyet Avantajı
OSGB’nin en güçlü tarafı, ölçek ekonomisinin getirdiği maliyet avantajıdır. Bir OSGB; aynı işyeri hekimini ve iş güvenliği uzmanını, mevzuatın belirlediği saat sınırları içinde, onlarca farklı işyerine paylaştırarak çalıştırır. Bu durum, küçük ölçekli bir işletmenin tek başına karşılayamayacağı uzman maliyetini, paylaşılan bir yapıya yayar.
Bunun yanında OSGB sözleşmesi şu kalemleri tek faturada birleştirir: hekim ve uzman ücreti, SGK primleri, izin, kıdem ve ihbar yükümlülükleri, mesleki eğitim, mesleki sorumluluk sigortası, ÇSGB raporlama altyapısı ve bazı ölçüm hizmetleri. Aynı kadronun şirket bünyesinde tutulması halinde tüm bu kalemler işverenin sırtında ayrı ayrı yer alır.
OSGB Ne Zaman, İSGB Ne Zaman Daha Avantajlı?
Kaba bir başparmak kuralı olarak; 50 çalışanın altındaki neredeyse tüm işletmeler için OSGB ekonomik açıdan en mantıklı seçenektir. Çalışan sayısı 200-300’ün üzerine çıkan, üretim hattı yoğun ve tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta yer alan işletmelerde ise; tam zamanlı bir İSGB kurmak hem maliyet açısından yarışabilir hale gelir hem de sahada anında müdahale avantajı sağlar. Karar verirken yalnızca personel maaşına bakmak yanıltıcı olur; ekipman, fiziki alan, eğitim, izin kapsamı ve mevzuat takibi gibi tüm kalemleri toplam sahip olma maliyeti (TCO) bakış açısıyla değerlendirmek gerekir.
Hangi seçeneğin sizin işletmeniz için doğru olduğunu, çalışan sayısı ve sektör bazlı senaryolarla birlikte değerlendirdiğimiz OSGB mi, İç İSG Birimi mi? Hangisi Daha Avantajlı? yazımız size somut bir karar şablonu sunar. OSGB ile devam edecekseniz; fiyat tuzaklarına düşmemek için OSGB Fiyatları 2026 Maliyet Rehberi ve OSGB Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli? başlıklı yazılarımız faydalı olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
OSGB’lerin yetkilendirilmesini hangi kurum yapar?
OSGB’ler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) tarafından, “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği” kapsamında yetkilendirilir. Yetki belgesi olmayan veya belgesi askıya alınmış kuruluşlardan alınan hizmet, mevzuat karşısında geçerli sayılmaz.
OSGB hizmeti almak için minimum çalışan sayısı şartı var mı?
Hayır. 6331 sayılı Kanun, çalışan sayısı ne olursa olsun her işyerine İSG hizmeti alma yükümlülüğü getirir. Hatta 1 çalışanı olan az tehlikeli bir ofis bile bu kapsamdadır.
OSGB ile sözleşme imzalandığında risk değerlendirmesini kim yapar?
Risk değerlendirmesi, OSGB bünyesindeki iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından, işverenin ve çalışan temsilcisinin katılımıyla birlikte yapılır. İşverenin sorumluluğu ortadan kalkmaz, ancak teknik yürütücü OSGB ekibi olur.
OSGB hizmeti almamanın cezası nedir?
6331 sayılı Kanun’un 26. maddesinde, İSG hizmeti almamanın idari para cezası açıkça düzenlenmiştir. Cezalar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir ve hizmet süresi boyunca tekerrür eden ihlaller için ek yaptırımlar uygulanır. Bunun yanında bir iş kazası yaşandığında, hizmetin alınmamış olması işverenin kusur oranını ciddi biçimde artırır.
Sonuç: Doğru OSGB Tercihi İşinizi Korur
OSGB, Türkiye’de işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini profesyonel, uygun maliyetli ve mevzuata uyumlu biçimde yerine getirmesini sağlayan stratejik bir çözüm ortağıdır. Doğru OSGB; çalışanın güvenliğinin yanı sıra işverenin hukuki ve finansal güvenliğini de korur. Yanlış seçilmiş bir OSGB ise yalnızca yasal yükümlülüğün kâğıt üzerinde karşılanmış görünmesini sağlar; gerçek anlamda bir koruma sunmaz.
Bu nedenle OSGB tercihinizi yaparken; yetki belgesinin geçerliliği, sektörünüze uygun deneyim, A/B/C sınıfı uzman dağılımı, referanslar ve sözleşme şartları gibi kriterleri tek tek değerlendirmenizi öneririz. Detaylı bir kontrol listesi için OSGB Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli? yazımız iyi bir başlangıç noktasıdır. Risk değerlendirmesi ve hizmet sürecinin nasıl yürüdüğünü daha derinlemesine anlamak için Risk Değerlendirmesi Nedir ve OSGB Nasıl Yapar? başlıklı rehberimiz size yol gösterecektir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. İşyerinize özel mevzuat yükümlülükleri için bir OSGB’ye veya çalışma hukuku uzmanına danışmanız önerilir.